الشيخ لطف الله الصافي الگلپايگاني
73
سير حوزه هاى علمى شيعه (فارسى)
و زنده داشتن مكتب جهاد و حركت تشيع برپا مىشود ، على الدوام داير است و اين مساجد و مجالس روضه هر كدام در واقع يك حوزهء علمى و مدرسهء تعليمى و تربيتى هستند كه اهميت آنها و نقشى كه در بيدارى مردم و رشد افكار دارند بسيار ارزنده و موفقيتآميز بوده است . در مورد تعداد طلاب ، اگر چه هم اكنون احصائيههاى نسبتاً دقيقى وجود دارد اما چون در زمان نوشتن اين مطالب در اختيار اينجانب نيست نمىتوانم به طور دقيق تعداد آنها را عرض كنم . اما به طور حدس ، تعداد طلاب حوزههاى بزرگ ، مانند قم ، نجف اشرف ، مشهد مقدس ، اصفهان ، تهران و تبريز شايد متجاوز از بيست هزار نفر باشد كه اكثريت آنها در قم اشتغال به تحصيل دارند و با طلاب شهرهاى ديگر ايران و عراق ، افغانستان ، هند ، پاكستان ، سوريه ، لبنان ، بحرين ، عمان ، مسقط ، احساء ، قطيف و نقاط ديگر ، شايد بالغ بر سى هزار نفر يا بيشتر باشد . « 1 » از آنجا كه در حوزههاى علمى بيشتر رسم بر اين است كه دانشجو ، خود مدّرس را انتخاب مىنمايد و علاوه بر گروهى كه تدريس رسمى دارند ، طلاب مراتب بالا ، براى طلابِ كلاسهاى پايينتر درس مىگويند از اين رو نمىتوان تعداد مدرسين را به دقت معين كرد . اجمالًا ، هر كدام از طلاب كه استعداد و ترقى و تَبَرُّز داشته باشند به زودى در صفوف مدرّسين نيز وارد مىشوند و با تحصيل و تدريس ، پيشرفت علمى خود را دنبال مىنمايد . علاوه بر اينها علماى بلاد نيز به تناسب محل و موقعيتى كه دارند براى مردم ،
--> ( 1 ) . اكنون در حال طبع [ اول ] اين كتاب از بركت انقلاب اسلامى ايران تنها در حوز قم شايد تعداد طلاب ، متجاوز از سى هزار نفر باشد و علاوه بر مدارسى كه بود مدارس باشكوه و پر وسعت ديگر و كتابخانههاى مهم تأسيس شده است . همچنين در ساير شهرها به همين نسبت حوزهها توسعه و گسترش يافته است . .